Azerbaycan Manatı: Kafkasya'nın Petrol Ekonomisi
Azerbaycan Manatı, 1992'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından ülkenin bağımsız para birimi olarak tanıtılmış, 2006'da ise bir yeniden değerleme (redenomination) ile 1 yeni manat = 5.000 eski manat oranında sadeleştirilmiştir. 'Manat' ismi, Rusça 'moneta' (sikke) kelimesinden türemiştir.
Manatın en dramatik dönemi 2015'te yaşanmıştır: küresel petrol fiyatlarının çökmesi, ekonomisinin %90'ından fazlası petrol ihracatına dayalı Azerbaycan'ı sert biçimde vurmuş, Merkez Bankası bir yılda 10 milyar doları aşan rezervini tüketerek manatı savunmaya çalışmış, ancak Şubat 2015'te %34, Aralık 2015'te ise %32 olmak üzere aynı yıl içinde iki kez devalüasyon yapmak zorunda kalmıştır — kümülatif değer kaybı %50'yi aşmıştır.
Günümüzde Azerbaycan Manatı, ülkenin Hazar Denizi petrol ve doğal gaz rezervlerine dayalı ekonomisini yansıtan bir para birimidir; enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar manatın istikrarını doğrudan etkilemeye devam etmektedir. Merkez Bankası, 2015'ten bu yana dolara karşı fiili bir sabit kur politikası izlemektedir.
İlginç bir not: Azerbaycan'ın başkenti Bakü, 'Alevler Şehri' lakabıyla anılır ve ülkenin doğal gaz zenginliğini simgeleyen 'Alev Kuleleri' gökdelenleri, manat banknotlarında da dolaylı olarak ülkenin enerji kimliğini yansıtan bir tasarım ilhamı olmuştur. Azerbaycan'ın petrol dışı sektörleri geliştirme (turizm, tarım) çabaları, manatın uzun vadeli enerji fiyatı bağımlılığını azaltmayı hedeflemekte; ülkenin Hazar Denizi'ndeki stratejik konumu bölgesel enerji güvenliği tartışmalarında manatı öne çıkarmaktadır. Azerbaycan'ın Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya doğrudan enerji ihraç etmesi, manatı bölgesel enerji güvenliği tartışmalarının merkezine yerleştiren stratejik bir altyapı projesidir. Ayrıca Bakü, Hazar Denizi kıyısındaki modern mimarisiyle 'Orta Doğu'nun Dubai'si' olarak anılmaya başlanmış; bu kentsel dönüşüm manatın petrol sonrası vizyonunun bir yansımasıdır. Bu dönüşüm, manatın petrol sonrası döneme hazırlık vizyonunun somut bir yansımasıdır. Ayrıca Azerbaycan, dünyada modern petrol endüstrisinin doğduğu yerlerden biri olarak kabul edilir; 19. yüzyılda Bakü'deki ilk petrol kuyuları, Nobel kardeşler gibi girişimcilerin dikkatini çekmiş, bu tarihi miras manatın enerji kimliğinin temelini oluşturur. Bu miras, manatın enerji kimliğinin tarihsel temelini oluşturmaya devam etmektedir bugün. Bu da manatın kimliğini güçlendirmeye devam etmektedir. Bu, Azerbaycan ekonomisinin geleceğini şekillendirmeye devam eder.