Memlük Devleti

Memlük Devleti, Eyyubi ordusundaki Türk kökenli köle askerlerin (Memlükler, çoğunlukla Kıpçak Türklerinden) 1250'de Mısır'da iktidarı ele geçirmesiyle kuruldu. Kısa bir süre Eyyubi Sultanı es-Salih'in eşi Şecerüddür'ün İslam tarihinde nadir görülen bir kadın sultan olarak tahta çıkması, ardından İzzeddin Aybek'in sultanlığı devralması, Memlükleri tarihin en özgün devlet kuruluş hikâyelerinden birine sahip yaptı; bu benzersiz köken (bir köle-asker sınıfının kendi devletini kurması) İslam siyasi tarihinde eşi benzeri az bulunan bir örnektir.

1258'de Hülagü Han komutasındaki Moğol ordularının Bağdat'ı yıkıp Abbasi Halifeliği'ne son vermesinin ardından, o güne dek "yenilmez" sanılan Moğol tehdidi Mısır'a doğru ilerliyordu. 1260'ta Sultan Kutuz ve komutanı Baybars liderliğindeki Memlük ordusu, Ayn Calud'da Moğol ordusuna tarihin ilk büyük Moğol yenilgilerinden birini yaşattı; bu zafer, Moğol istilasının Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da durdurulmasını sağlayan, dünya tarihinin akışını değiştiren dönüm noktalarından biri oldu.

Ayn Calud zaferinin ardından tahta çıkan Baybars, Memlük Devleti'nin gerçek kurucu gücü kabul edilir; 1261'de Bağdat'ın yıkılmasıyla ortadan kalkan Abbasi halifeliğini sembolik olarak Kahire'de yeniden ihya ederek Memlük sultanlığına büyük bir dini meşruiyet kazandırdı. Baybars ve halefleri, Haçlı kalelerine karşı sistematik seferler düzenleyerek Kutsal Topraklar'daki Haçlı varlığını adım adım geriletti.

1291'de Sultan Eşref Halil liderliğindeki Memlük ordusunun Akka (Acre) kentini fethetmesi, Haçlıların Kutsal Topraklar'daki son büyük kalesinin düşmesi anlamına geldi; bu zafer, yaklaşık iki asır süren Haçlı Seferleri döneminin fiilen kapanmasını sağladı ve Memlükleri bölgenin tartışmasız hakimi konumuna taşıdı.

Memlükler döneminde Kahire, Sultan Hasan Camii ve Külliyesi gibi görkemli mimari eserlerle donatılarak İslam dünyasının en önemli ilim, sanat ve mimari merkezlerinden birine dönüştü; El-Ezher, bu dönemde İslam dünyasının önde gelen ilim kurumlarından biri olarak gelişimini sürdürdü. Bu dönemden kalan cami ve medreseler, bugün de Kahire'nin tarihi dokusunun en önemli parçalarını oluşturmaktadır.

15. yüzyıldan itibaren yönetici sınıfın ağırlıklı olarak Kafkas kökenli (Burci) Memlüklere geçmesiyle devletin etnik bileşimi değişse de, kurumsal ve askeri gelenek büyük ölçüde korundu. Memlük Devleti, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarında Yavuz Sultan Selim liderliğindeki Osmanlı ordusu karşısında yenilerek son buldu; bu gelişme, halifelik makamının Osmanlı hanedanına geçmesinde önemli bir tarihi rol oynadı ve Mısır'ı üç asra yakın süre Osmanlı idaresine kattı.