gazeteler.info.tr
Belarus Rehberi

Belarus bayrağıBelarus Hakkında Genel Bilgiler

Belarus'un Kiev Rus'undan Litvanya Büyük Dükalığı'na, Rus İmparatorluğu'ndan Sovyet dönemine ve 1991 bağımsızlığına uzanan tarihi üzerine kapsamlı bir bakış.

Erken Slav Yerleşimi ve Kiev Rus'u

8.-9. Yüzyıllarda erken Slav kabileleri (Dregoviçler, Radimiçler, Krivichler ve Drevlyanlar dahil) Pinsk, Turaw, Polatsk, Slutsk ve Minsk gibi yerel prenslikler kurmuştur. Bu prenslikler, 9. Yüzyıl ortasından itibaren ilk Doğu Slav devleti olan Kiev Rus'unun kontrolü altına girmiştir. Polotsk, Rus'un diğer merkezlerinden bağımsızlığını sıklıkla göstermiş; siyasi bir başkent ve piskoposluk merkezi haline gelmiştir — 1044-66 arasında inşa edilen Kutsal Bilgelik Katedrali, bu bağımsız ruhu yansıtmaktadır.

Litvanya Büyük Dükalığı Dönemi

1240'taki Moğol istilası ile Kiev'in yıkılması Kiev Rus'unun dağılmasına yol açtı; birçok Belarus kasabası harabeye dönmüş ve Moğol İmparatorluğu'nun batı kesimi olan Altın Orda'nın bağımlıları haline gelmiştir. Sonraki 150 yıl boyunca Litvanya Büyük Dükalığı genişleyerek Belarus nüfusunun büyük bölümünü içine almıştır; Litvanya yönetimi altında ise fethedilen bölgeler büyük ölçüde özerkliğini korumuştur. 13. Ve 14. Yüzyıllar boyunca Litvanya devleti, Smolensk şehrini (bugün Rusya'da) ve doğuda Moskova komşuluğuna, güneyde Kiev'e ve Karadeniz kıyılarına kadar uzanan toprakları kapsayacak şekilde büyümüştür. Bu Litvanya hakimiyeti döneminde Belarus dili ve milliyeti şekillenmeye başlamıştır.

Ekonomik Tarih

Belarus, Sovyet döneminde ağır sanayi ve makine imalatına dayalı bir ekonomik yapı geliştirmiş; bu miras, ülkenin bugünkü sanayi profilinin temelini oluşturmaya devam etmektedir.

Traktör ve Ağır Makine Üretimi

Belarus'un başlıca sanayileri arasında metal kesme takım tezgahları, traktörler, kamyonlar, iş makineleri ve motosikletler de yer almaktadır; bu sanayi profili, ülkenin Sovyet dönemindeki ağır sanayi mirasının doğrudan bir devamı niteliğindedir.

Polonya-Litvanya Birliği ve Rus İmparatorluğu Dönemi

1386'da Litvanyalı Büyük Dük Jogaila'nın Polonya Kraliçesi Jadwiga ile evlenmesiyle Litvanya ve Polonya yönetici haneleri arasında kişisel bir birlik başlamıştır. 1569'da Litvanya Büyük Dükalığı ile Polonya Krallığı Lublin Birliği'ni imzalayarak eşit şartlarla birleşik bir federatif devlet (Rzeczpospolita) oluşturmuştur; bu, Belarus tarihinde yeni bir bölümün başlangıcını işaret etmiştir. Polonya'nın 18. Yüzyıldaki bölünmelerinin ardından Belarus toprakları Rus İmparatorluğu'nun bir parçası haline gelmiştir.

Belarus Halk Cumhuriyeti ve Sovyet Dönemi

Belarus toprakları, I. Dünya Savaşı sırasında Alman İmparatorluğu'na geçene kadar Rusya ile kalmıştır; Belarus 25 Mart 1918'de Almanya'dan bağımsızlığını ilan ederek Belarus Halk Cumhuriyeti'ni kurmuştur — ancak bu devlet, Bolşevik iktidara gelişi nedeniyle kısa ömürlü olmuştur. Belarus, 1919'da bir Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti haline gelmiş, 1922'de SSCB'nin kuruluşuyla resmen Sovyetler Birliği'ne dahil edilmiştir. II. Dünya Savaşı sırasında Belarus, Nazi işgali altında Yahudi Soykırımı dahil yaygın vahşetlerle büyük yıkım ve can kaybı yaşamıştır; savaş sonrası Sovyet yönetimi altında hızlı sanayileşme ve kentleşme gerçekleşmiştir.

1991 Bağımsızlığı ve Lukashenko Dönemi

SSCB'nin zayıflaması sırasında Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 27 Temmuz 1990'da egemenliğini, 25 Ağustos 1991'de ise bağımsızlığını ilan etmiştir. Mihail Gorbaçov'a karşı başarısız darbenin ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Belarus SSC, Belarus Cumhuriyeti adını almış ve Bağımsız Devletler Topluluğu'na (CIS) katılmıştır. Belarus.by'ın resmi kaynağına göre Sovyetler Birliği'nin dağılması, 8 Aralık 1991'de Rusya, Ukrayna ve Belarus devlet başkanlarının Brest Oblastı'ndaki Viskuli'de yaptığı toplantıda resmen duyurulmuştur. Belarus başkanlık makamını oluşturmuş; Alexander Lukashenko Temmuz 1994'te seçilmiş, 20 Haziran 1994'te göreve başlamıştır. Belarus, bağımsızlığından bu yana Rusya ile yakın bağlarını sürdürmüş; 1999'da iki ülke, ortak bir para birimine sahip siyasi olarak entegre bir konfederasyon oluşturmayı hedefleyen Birlik Devleti Kuruluş Antlaşması'nı imzalamıştır.

Coğrafya

Doğu Avrupa'da yer alan, kara ile çevrili Belarus, kuzeybatıda Litvanya ve Letonya, kuzey ve doğuda Rusya, güneyde Ukrayna, batıda Polonya ile komşudur. Yüzölçümü 207.600 km², nüfusu yaklaşık 9,1 milyondur. Resmi diller Belarusça ve Rusçadır. Ülke arazisi büyük ölçüde düz olup, ülke topraklarının %40'ından fazlası ormanla kaplıdır. Nüfusun yaklaşık beşte biri, II. Dünya Savaşı'nda neredeyse tamamen yıkılan ve savaş sonrası yeniden inşa edilen başkent Minsk'te yaşamaktadır.

İdari Yapı

Belarus, altı bölgeye (voblast) ve bunların merkezi olan Minsk şehrine ayrılmıştır; bu idari yapı, ülkenin Sovyet döneminden miras kalan yönetim sisteminin bir devamı niteliğinde olup günümüzde de değişmeden korunmaktadır.

Tekin Çakır
Bu Rehberi Hazırlayan
Tekin Çakır · Kars · Gönüllü Araştırmacı

Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.