Hattuşa (Boğazkale)
Hitit İmparatorluğu'nun başkenti; Aslanlı Kapı, Kral Kapısı, Büyük Tapınak ve surlarıyla UNESCO Dünya Mirası antik kent. Kadeş Antlaşması tabletleri burada bulunmuştur.
Kısa Tarihçe
Çorum'da yerleşimin kökleri Kalkolitik Çağ'a, MÖ 5000'lere uzanır. Bölge, MÖ 2. binyılda Anadolu'nun ilk büyük devleti Hititlere başkentlik etti; Hattuşa (Boğazkale) imparatorluğun yönetim ve din merkeziydi. Hattiler, Hititler ve Frigler bu topraklarda parladı; Hattuşa'da bulunan Kadeş Antlaşması tabletleri, dünya diplomasi tarihinin başlangıcı sayılır. Roma, Bizans, Selçuklu ve Danişmendlilerin ardından Osmanlı egemenliğine giren şehir, 'Çorum' adıyla tahıl ve el sanatları merkezi olarak gelişti; Cumhuriyet döneminde sanayi şehri kimliği kazandı.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 12.428 km²
Rakım ≈ 800 m (merkez)
İklim Karasal iklim ile Karadeniz iklimi arasında geçiş — yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlıdır. Kuzey ilçeler (Kargı, Osmancık) daha nemli ve yeşildir.
Yıllık Yağış ≈ 430 mm
Topografya
- Çorum ve Kızılırmak ovaları
- Köroğlu uzantısı dağlar ve yüksek platolar
- Kuzeyde ormanlık vadiler (Kargı, Osmancık)
Nehirler
- Kızılırmak
- Çorum Çayı
- Budaközü Çayı
- Devrez Çayı
Göller ve Barajlar
- Koçhisar ve Çorum barajları
- Alaca ve Mecitözü sulama göletleri
- Kızılırmak üzerindeki yapılar
Nüfus
Toplam 519.590 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 42 kişi/km²
Plaka 19
Alan Kodu 0364
İlçe Sayısı 14
Merkez İlçeler Merkez, Sungurlu, Osmancık, İskilip, Alaca
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%18
0-14 yaş
%65
15-64 yaş
%17
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%15
Yükseköğretim
%24
Lise
%53
İlk ve Ortaöğretim
%8
Diğer
Önemli Yerler
Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı
Hattuşa yakınında, kayalara işlenmiş tanrı kabartmalarıyla Hititlerin en önemli açık hava kutsal alanı.
Alacahöyük
Hatti ve Hitit dönemine ait kraliyet mezarları, güneş kursları ve Sfenksli Kapı'sıyla Anadolu arkeolojisinin başyapıtlarından.
Çorum Saat Kulesi ve Kale
1894'te yapılan tarihî saat kulesi ve şehir merkezindeki kale; Çorum'un Osmanlı dönemi simgeleri.
Ekonomik Faaliyetler
Sanayi ve İmalat
Makine, tuğla-kiremit, gıda ve un sanayisiyle Türkiye'nin en çok ihracat yapan ilk yirmi ili arasındadır; güçlü organize sanayi bölgesine sahiptir.
Tarım ve Hayvancılık
Buğday, şeker pancarı, nohut (leblebilik) ve Osmancık pirinciyle güçlü bir tarım; yumurta üretiminde Türkiye'nin önde gelen illerindendir.
Turizm
Hattuşa, Alacahöyük ve Hitit mirasıyla kültür turizminin; yaylaları ve kanyonlarıyla doğa turizminin merkezidir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Çorum'ın ortanca yaşı 41.3, nüfus yoğunluğu km² başına 41.9 kişidir. Nüfus artış hızı binde -3.4. İlde 5.011 yabancı uyruklu (nüfusun %0.96'i) ve 8.571 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Çorum, diğer illerden 18.723 kişi alırken 20.448 kişi vermiş — net -1,725 kişilik iç göç açığı. Uluslararası göçte 1.377 kişi alırken 3.318 kişi vermiş — net -1,941 kişilik dış göç açığı. Toplamda il, göç hareketlerinden net -3,666 kişi kaybetmiştir; buna -139 kişilik doğal nüfus artışı (4.268 doğum - 4.407 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Çorum'da 185.097 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2.7 kişi. Hanelerin 44.070 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 73.617 kişi ile toplam nüfusun %14.2'ini oluşturur. 16.590 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Çorum'ın toplam doğurganlık hızı 1.3'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 3.238 iken boşanma sayısı 1.102'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 34 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28.2, kadınlarda 25.8'dir.
İsim İstatistikleri
Çorum'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Defne (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mustafa ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.