Sart (Sardis) Antik Kenti
Lidya Krallığı'nın başkenti; dünyanın bilinen ilk madeni parasının basıldığı yer. Artemis Tapınağı ve gymnasium kalıntılarıyla ünlü.
Kısaca Manisa
Manisa, Ege Bölgesi'nde, antik Lidya Krallığı'nın başkenti Sart'a ev sahipliği yapmış tarihî bir ildir. 2025 TÜİK verilerine göre 1.477.756 nüfusa ve 13.339 km² yüzölçümüne sahiptir. Saruhanoğulları Beyliği'ne başkentlik yapan ve 1410'da Osmanlı topraklarına katılan kent, Osmanlı döneminde şehzadelerin sancak beyi olarak yetiştirildiği "Şehzadeler Şehri" unvanını taşır. Manisa Kalesi, Muradiye Külliyesi ve dünyanın ilk madeni parasının basıldığı Sart Antik Kenti gibi simgeleriyle bilinir; ekonomisi üzüm-zeytin tarımı, elektronik-beyaz eşya sanayi ve madencilik-enerjiye dayanır. Aşağıda kentin tarihçesi, coğrafyası, nüfus yapısı, önemli yerleri ve ekonomik faaliyetleri detaylı biçimde ele alınmaktadır.
Kısa Tarihçe
Manisa ve çevresi, Lidya Krallığı'nın başkenti Sart (Sardis) ile antik dünyanın en önemli merkezlerinden biri olmuş; burada MÖ 7. yüzyılda dünyanın bilinen ilk madeni parası basılmıştır. Roma ve Bizans dönemlerinin ardından Saruhanoğulları Beyliği'ne başkentlik yapan şehir, 1410'da Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı döneminde Manisa, tahta çıkacak şehzadelerin sancak beyi olarak yönetim deneyimi kazandığı bir eğitim merkezi olmuş; bu nedenle 'Şehzadeler Şehri' unvanını almıştır. 1539'dan bu yana kesintisiz düzenlenen Mesir Macunu Şenlikleri, şehrin bu döneme uzanan sağlık ve bereket kültürünü günümüze taşımaktadır.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 13.339 km²
Rakım ≈ 74 m (şehir merkezi, Spil Dağı eteklerinde)
İklim Akdeniz-Ege geçiş iklimi — yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer.
Yıllık Yağış ≈ 600 mm
Topografya
- Spil Dağı (Sipylus) ve eteklerindeki şehir merkezi
- Gediz Nehri ovası
- Gördes ve Demirci'nin dağlık kesimleri
Nehirler
- Gediz Nehri
- Alaşehir Çayı
- Gördes Çayı
Göller ve Barajlar
- Gölmarmara Gölü
- Marmara Gölü
- Demirköprü Barajı
Nüfus
Toplam 1.477.756 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 111 kişi/km²
Plaka 45
Alan Kodu 0236
İlçe Sayısı 17
Merkez İlçeler Şehzadeler, Yunusemre
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%18
0-14 yaş
%64
15-64 yaş
%18
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%18
Yükseköğretim
%27
Lise
%48
İlk ve Ortaöğretim
%7
Diğer
Önemli Yerler
Manisa Kalesi
Spil Dağı eteklerinde yükselen, Bizans-Saruhanoğlu dönemine uzanan tarihi kale kalıntıları.
Muradiye Külliyesi
Mimar Sinan imzalı cami, medrese ve imaretten oluşan Osmanlı külliyesi.
Sultan (Hafsa Sultan) Camii
Yüzyıllardır süren Mesir Macunu Şenlikleri'nin merkezi olan tarihi külliye.
Alaşehir (Antik Philadelphia)
Yeni Ahit'te adı geçen Yedi Kilise'den biri; erken Hristiyanlık dönemi kalıntılarını barındırır.
Niobe Kayası (Ağlayan Kaya)
Spil Dağı'nda, Yunan mitolojisindeki Niobe efsanesiyle özdeşleşen doğal kaya oluşumu.
Ekonomik Faaliyetler
Tarım (Üzüm ve Zeytin)
Dünyaca ünlü çekirdeksiz kuru üzümü ve Akhisar zeytinyağıyla Ege tarımının öncü illerinden biridir.
Elektronik ve Beyaz Eşya Sanayi
Vestel başta olmak üzere büyük elektronik ve beyaz eşya üreticilerinin ana üretim tesislerine ev sahipliği yapar.
Madencilik ve Enerji
Soma bölgesindeki kömür yatakları enerji üretimine katkı sağlar.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Manisa'ın ortanca yaşı 38.3, nüfus yoğunluğu km² başına 111.1 kişidir. Nüfus artış hızı binde +1.6. İlde 7.978 yabancı uyruklu (nüfusun %0.54'i) ve 22.438 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Manisa, diğer illerden 43.466 kişi alırken 37.527 kişi vermiş — net +5,939 kişilik iç göç fazlası. Uluslararası göçte 1.737 kişi alırken 2.395 kişi vermiş — net -658 kişilik dış göç açığı. Toplamda il, göç hareketlerinden net +5,281 kişi kazanmıştır; buna +3,157 kişilik doğal nüfus artışı (14.509 doğum - 11.352 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Manisa'da 494.634 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2.9 kişi. Hanelerin 99.083 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 212.036 kişi ile toplam nüfusun %14.3'ini oluşturur. 22.772 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Manisa'ın toplam doğurganlık hızı 1.48'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 9.522 iken boşanma sayısı 4.057'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 43 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 28, kadınlarda 25.4'dir.
İsim İstatistikleri
Manisa'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Alya (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Ayşe'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.