Çoruh Nehri ve Vadisi
Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden Çoruh; vadisi boyunca rafting ve kano sporlarının merkezi, aynı zamanda Artvin'in can damarıdır.
Kısa Tarihçe
Tarih boyunca 'Livane' ve 'Çoruh' adlarıyla anılan Artvin yöresi; Urartu, Kolheis, Roma ve Bizans egemenliklerini, ortaçağda güçlü Gürcü-Bagratlı krallıklarını gördü. Dolishane Kilisesi, Opiza ve Porta manastırları bu dönemin taş tanıklarıdır. 16. yüzyılda Osmanlı topraklarına katılan bölge, 1878-1918 arasında Rus idaresinde kaldı, Milli Mücadele döneminde anavatana katıldı. 1936'da merkezi Artvin olan Çoruh ili kuruldu; 17 Şubat 1956'da ilin adı resmen 'Artvin' oldu.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 7.393 km²
Rakım 530 m (merkez); Kaçkar Dağı 3.937 m
İklim Karadeniz iklimi — kıyı kesimi (Hopa, Arhavi) ılık ve bol yağışlıdır; Çoruh vadisinde daha kuru ve ılıman bir mikroklima, yüksek yaylalarda ise karlı ve serin bir dağ iklimi hâkimdir.
Yıllık Yağış ≈ 700 mm (kıyıda çok daha yüksek)
Topografya
- Çoruh ve Berta vadilerinin yardığı dik yamaçlar
- Kaçkar, Karçal, Altıparmak ve Soğanlı dağları
- Yüksek yaylalar, ormanlar ve Karadeniz kıyı şeridi (34 km)
Nehirler
- Çoruh Nehri
- Berta Suyu
- Hatila ve Murgul dereleri
Göller ve Barajlar
- Şavşat-Karagöl ve Borçka-Karagöl
- Deriner Barajı
- Borçka ve Muratlı barajları
- Yusufeli Barajı
Nüfus
Toplam 167.531 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 23 kişi/km²
Plaka 08
Alan Kodu 0466
İlçe Sayısı 9
Merkez İlçeler Merkez, Hopa, Borçka, Arhavi, Yusufeli
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%15
0-14 yaş
%66
15-64 yaş
%19
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%16
Yükseköğretim
%24
Lise
%52
İlk ve Ortaöğretim
%8
Diğer
Önemli Yerler
Kafkasör Yaylası
Şehre çok yakın, çam ormanlarıyla çevrili ünlü yayla; geleneksel boğa güreşlerine ve Kültür-Sanat-Turizm Festivali'ne ev sahipliği yapar.
Camili (Maçahel) Biyosfer Rezervi
Türkiye'nin UNESCO tarafından ilan edilen tek biyosfer rezervi; el değmemiş ormanları ve kara kovan balıyla ünlü doğa hazinesi.
Deriner Barajı
Çoruh üzerinde kurulu, Türkiye'nin en yüksek barajlarından; mühendislik harikası gövdesi ve göl manzarasıyla etkileyicidir.
Artvin Kalesi
Şehre tepeden bakan ortaçağ kalesi; Çoruh vadisi ve dik yamaçlara yaslanan kentin manzarasını sunar.
Ekonomik Faaliyetler
Enerji ve Madencilik
Çoruh üzerindeki Deriner, Borçka, Muratlı ve Yusufeli barajlarıyla hidroelektrik üretiminin merkezidir; Murgul'da köklü bakır madenciliği yapılır.
Tarım ve Arıcılık
Kıyıda çay, fındık ve kivi; Yusufeli'de zeytin ve pirinç yetişir. Camili'nin kara kovan balı dünyaca tanınır.
Turizm
Yaylaları, milli parkları, rafting suları ve sınır ticaretiyle doğa ve macera turizminin yükselen merkezidir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Artvin'ın ortanca yaşı 42.5, nüfus yoğunluğu km² başına 23.3 kişidir. Nüfus artış hızı binde -10.4— bu, il nüfusunun azaldığını gösterir bu, il nüfusunun azaldığını gösterir. İlde 539 yabancı uyruklu (nüfusun %0.32'i) ve 1.766 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Artvin, diğer illerden 9.983 kişi alırken 9.879 kişi vermiş — net +104 kişilik iç göç fazlası. Uluslararası göçte 223 kişi alırken 207 kişi vermiş — net +16 kişilik dış göç fazlası. Toplamda il, göç hareketlerinden net +120 kişi kazanmıştır; buna -271 kişilik doğal nüfus artışı (1.365 doğum - 1.636 ölüm) eklendiğinde ilin genel nüfus dinamiği ortaya çıkar.
Hanehalkı ve Eğitim
Artvin'da 60.551 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2.6 kişi. Hanelerin 17.274 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 30.279 kişi ile toplam nüfusun %18.1'ini oluşturur. 3.622 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Artvin'ın toplam doğurganlık hızı 1.26'dir — nüfus yenilenme eşiği olan 2,1'in altındadır. Evlenme sayısı 845 iken boşanma sayısı 241'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 29 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 30.1, kadınlarda 27.4'dir.
İsim İstatistikleri
Artvin'da bebeklere en çok verilen isimler Göktuğ (erkek) ve Gökçe (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mehmet ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.