Süleymaniye Mahallesi (Eski Gümüşhane)
Osmanlı ve Rum mimarisinin iç içe geçtiği, taş evleri, kilise kalıntıları ve Canca Kalesi ile şehrin tarihî çekirdeği.
Kısa Tarihçe
Gümüşhane bölgesi, antik dönemde Khalybia/Haldia adıyla anılan, demir ve gümüş işçiliğiyle ünlü Kalibler'in yurduydu; şehir merkezi uzun süre 'Canca' adıyla bilindi. Pontus Krallığı, Roma ve Bizans egemenliklerinin ardından Trabzon Rum İmparatorluğu'nun parçası oldu; 1461'de Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon seferiyle Osmanlı topraklarına katıldı. Osmanlı döneminde gümüş madenleri ve Canca'daki darphanesiyle imparatorluğun önemli maden ve sikke merkezlerinden biri hâline geldi; bugünkü 'Gümüşhane' adı da bu madenlerden gelir. 1989'da Bayburt'un ayrı bir il olmasıyla bugünkü sınırlarına kavuştu.
Coğrafi Özellikler
Yüzölçümü 6.668 km²
Rakım ≈ 1.210 m (merkez) — Zigana ve Artabel çevresinde 3.000 m'yi aşan zirveler
İklim Karasal iklim ile Karadeniz ikliminin geçiş kuşağında — kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar serin ve kurak geçer; kuzey ilçelerde (Torul, Kürtün) Karadeniz etkisi, güneyde (Kelkit, Şiran, Köse) karasal iklim belirginleşir.
Yıllık Yağış ≈ 450 mm
Topografya
- Zigana ve Soğanlı dağ silsileleri arasında derin vadiler
- Harşit Çayı vadisi boyunca uzanan dar yerleşim alanları
- Kelkit Vadisi'ne açılan güney ilçelerde nispeten düzlük platolar
Nehirler
- Harşıt Çayı (ilin ana akarsuyu, Karadeniz'e dökülür)
- Kelkit Çayı (güney ilçelerde, Fırat havzasına bağlanır)
- Köse ve Kürtün dereleri
Göller ve Barajlar
- Limni Gölü (Torul, Zigana eteklerinde doğal göl)
- Artabel Gölleri (Torul, 18'den fazla buzul gölünden oluşan grup)
- Torul Barajı
Nüfus
Toplam 138.807 (TÜİK 2025)
Yoğunluk 21 kişi/km²
Plaka 29
Alan Kodu 0456
İlçe Sayısı 6
Merkez İlçeler Merkez, Kelkit, Torul, Şiran, Kürtün, Köse
Demografik Yapı
Yaş Grupları
%16
0-14 yaş
%62
15-64 yaş
%22
65 yaş ve üzeri
Eğitim Durumu
%20
Yükseköğretim
%25
Lise
%46
İlk ve Ortaöğretim
%9
Diğer
Önemli Yerler
Torul Kalesi
Orta Çağ'da inşa edildiği düşünülen, Fatih Sultan Mehmed döneminde Osmanlı topraklarına katılan savunma ve gözetleme kalesi.
Santa Harabeleri (Dumanlı Köyü)
17. yüzyılda Rumlar tarafından kurulan, taş evleri ve kilise kalıntılarıyla çok kültürlü geçmişi yansıtan terk edilmiş yerleşim.
Satala Antik Kenti
Roma döneminde Fırat sınırını korumak amacıyla kurulan, Kelkit ilçesi yakınlarındaki karakol kenti kalıntıları.
Krom Vadisi
Tarihî İpek Yolu üzerinde, içinde 15 kilise ve şapel barındıran, son dönemde arkeolojik sit alanı ilan edilen vadi.
Ekonomik Faaliyetler
Madencilik
Yüzyıllardır işletilen gümüş, bakır ve krom yatakları ilin tarihî kimliğini oluşturur; bugün de maden işletmeciliği önemli bir gelir kaynağıdır.
Tarım ve Hayvancılık
Yüksek rakımlı yaylalarda büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık, vadilerde patates ve fasulye gibi bahçe tarımı yapılır.
Turizm
Karaca Mağarası, Limni Gölü ve Zigana Kayak Merkezi ile yükselen bir doğa ve kış turizmi merkezi hâline gelmiştir.
İl Demografik Göstergeleri (TÜİK İl Bilgi Kartı)
Genel Görünüm
Gümüşhane'nin ortanca yaşı 37,3; nüfus artış hızı binde -21,5 ile incelenen iller arasında görülen en keskin düşüşlerden birine işaret ediyor. Nüfus yoğunluğu km² başına 20,9 kişidir. İlde 2.636 yabancı uyruklu (nüfusun %1.90'si) ve 6.695 yurtdışı doğumlu kişi yaşamaktadır.
Göç Dengesi
Gümüşhane, diğer illerden 11.496 kişi alırken 15.580 kişi vermiş. Uluslararası göçte 1.346 kişi alırken 1.024 kişi vermiş. iç göçte net -4.084 kişilik kayıp, ilin küçük nüfusuna oranla ağır bir kayıp anlamına geliyor; uluslararası göçte küçük bir kazanç (+322 kişi) olsa da doğal nüfus artışı da yalnızca +398 kişi ile sınırlı kalıyor — Gümüşhane'nin nüfus kaybının başlıca nedeni iç göç.
Hanehalkı ve Eğitim
Gümüşhane'nin 47.872 hanehalkı bulunuyor, ortalama hanehalkı büyüklüğü 2,7 kişi. Hanelerin 15.675 tanesi tek kişilik. Yükseköğrenimli nüfus (lisans + yüksek lisans/doktora) toplamda 22.216 kişi ile toplam nüfusun %16.0'ini oluşturur. 3.872 kişi okuma-yazma bilmemektedir.
Hayati İstatistikler
Gümüşhane'nin toplam doğurganlık hızı 1,3'dir. Evlenme sayısı 645 iken boşanma sayısı 130'dir — her 100 evliliğe karşılık yaklaşık 20 boşanma. İlk evlenme yaşı erkeklerde 29,2, kadınlarda 26,1'dir.
İsim İstatistikleri
Gümüşhane'de bebeklere en çok verilen isimler Metehan (erkek) ve Gökçe (kız) iken; ildeki tüm nüfus içinde en yaygın isimler Mustafa ve Fatma'dir.
Kaynak: TÜİK, İl Bilgi Kartı (2025) — Demografik Göstergeler.
Bu rehber, gazeteler.info.tr ekibi tarafından hazırlanmıştır.