İsveç Hakkında Genel Bilgiler

İsveç Kilisesi ortaçağ modeline göre ancak Aziz Erik döneminde (1150-60) örgütlenmeye başladı; 13. Yüzyıl sonu efsanesine göre Erik, efsanevi Piskopos Henry ile birlikte Finlandiya'ya 'Birinci İsveç Haçlı Seferi'ni düzenlemiş ve ülkeyi fethederek çok sayıda kilise inşa etmiştir. Kral Magnus'un yeğeni tarafından tahttan indirilmesinin ardından yükselen toprak sahibi aristokrasi, dolaylı olarak halk özgürlüklerinin gelişmesine yol açtı; büyük toprak sahiplerinin yetersizliği karşısında orta sınıfa yaslanmak zorunda kalan kral, 1359'da şehir temsilcilerini soylular ve din adamlarıyla birlikte davet ederek ilk İsveç Riksdag'ını topladı.

Kalmar Birliği'nin son yıllarında İsveç'te başpiskopos Gustav Trolle ile Genç Sten Sture arasında bir mücadele yaşandı; 1517'de Stockholm'deki eyalet toplantısı Trolle'yi görevden aldı. Danimarka Kralı II. Christian'ın askeri desteğine rağmen Trolle hapsedildi; ancak Christian, İsveçlileri yenilgiye uğratarak 1520'de kral olarak tanındı ve ardından 'Stockholm Kan Banyosu' adı verilen infazları gerçekleştirdi. Sten'in dul eşinin yeğeni Gustav Vasa, Danimarka hapishanesinden kaçarak 1520'de İsveç'e döndü; Dalarna'da bir isyan başlattı ve Ağustos 1520'de naip seçildi. 6 Haziran 1523'te Gustav Vasa İsveç kralı seçildi; 11 gün sonra Stockholm'e zaferle girmesi, İsveç'in Kalmar Birliği'nden kesin ayrılışını simgeledi. Danimarka Kralı I. Frederick, 1524'te Malmö Antlaşması'yla İsveç üzerindeki iddiasından resmen vazgeçti.

History of the Riksdag'a göre bu gayri resmi temsil, 1527'de Kral I. Gustav tarafından resmileştirildi; soylular, din adamları, burjuvazi ve köylülük olmak üzere tarihsel olarak İsveç toplumundaki bölünme çizgilerini yansıtan dört zümrenin tamamının temsilcilerini kapsayacak şekilde genişletildi. Bu toplanma, İsveç'teki ilk resmi parlamento olarak kabul edilir. 1540'larda 'Riksdag' kelimesi ilk kez kullanılmaya başlandı. Erken Vasa kralları, madencilik sanayisi dikkate değer bir istisna olmak üzere kaba ve geri kalmış bir ekonomide güçlü bir monarşiyi temel özellik olarak taşıyan İsveç devletini kurdu.

Sonraki on yıllarda İsveç, Danimarka'yı kuzeyde ikinci sıraya iterek son derece saldırgan bir büyük güç haline geldi; bu dönem İsveç tarihinde 'Büyüklük Çağı' olarak anılır. Gustav II Adolf (1611-1632) döneminde merkezi yönetim profesyonelleşerek verimlilik açısından örnek bir model haline geldi; sivil memurlar ve subaylar yalnızca soylular arasından seçildi. Daimi bir ordu örgütlendi: piyade köylüler arasından askere alındı ve kralın çiftliklerinde askerleriyle birlikte yaşayan subaylar tarafından düzenli olarak eğitildi; yalnızca süvari ve donanma profesyoneldi. İsveç bakırı ve demiri, döneminin en iyi ateşli silahlarına dönüştürüldü; İsveç saha topçusu özellikle hareketli ve etkili olduğunu kanıtladı.

İsveç tarihinde 'Özgürlük Çağı' (Frihetstiden), 1719'da Yönetim Belgesi'nin kabulüyle başlayan ve 1772'deki III. Gustav'ın kendi kendine darbesiyle (Devrim) sona eren, parlamenter yönetimin, artan sivil hakların ve İsveç İmparatorluğu'nun gerilemesinin görüldüğü bir dönemdi. Bu dönemde eyalet meclislerinin toplandığı sırada soyluların meclisi sözcüsü (lantmarskalk) başkanlık ediyordu; 50 soylu, 25 rahip, 25 burjuva ve istisnai olarak 25 köylüden oluşan bu ünlü organ, Riksdag oturumu sırasında yalnızca en üst yürütme değil aynı zamanda en üst yargı ve yasama işlevlerine de sahipti.

1866'da kurulan modern Riksdag, o dönemde İsveç'te henüz bir parlamenter hükümet sistemi yoktu. 19. Yüzyıl sonu ile 20. Yüzyıl başında oy hakkının genişlemesi ve siyasi partilerin güçlenmesiyle Riksdag, kralın önüne geçmeye başladı; bir kralın Riksdag'a karşı çıkmaya çalıştığı son olay 1914'teki 'Avlu Krizi'ydi — Kral V. Gustaf'ın yaptığı bir konuşma, Başbakan Karl Staaff ve hükümetinin istifasına yol açtı. 1971'den bu yana Riksdag, orantılı temsil yoluyla seçilen ve 1994'ten bu yana sabit dört yıllık görev süresine sahip 349 üyeli tek meclisli bir parlamentodur.

İskandinav Yarımadası'nda yer alan İsveç, kuzeyde Norveç, kuzeydoğuda Finlandiya ile komşudur ve Baltık Denizi'ne kıyısı bulunur. Yüzölçümü 450.295 km², 2025 nüfusu 10.587.700'dür. Resmi dil İsveççedir; Fince, Yidiş, Sami, Meänkieli ve Romanca gibi azınlık dilleri de tanınmaktadır — İsveçlilerin yaklaşık %90'ı İngilizce konuşmaktadır. Ülke, sınırlı bir kraliyet gücüne sahip anayasal bir monarşidir; Kral XVI. Carl Gustaf, 15 Eylül 1973'te büyükbabası VI. Gustaf Adolf'un ölümü üzerine tahta çıkmıştır. Ülke I. Ve II. Dünya Savaşı boyunca tarafsızlık politikasını sürdürmüştür.